Zuurstofhuishouding in de bodem

Zuurstof is essentieel voor beworteling en een evenwichtig bodemleven. Diverse onderzoeken uit een bodemanalysepakket2 hebben direct of indirect betrekking op de zuurstofhuishouding. Biochemisch Zuurstofverbruik, Redox, de "latente zuurstof stress test", aerobe bacteriën,  of anaerobe bacteriën en diep anaerobe bacteriën zoals sulfidenvormende bacteriën, de verhouding nitraat-ammonium, het opneembaar mangaan en actief ijzer.

De latente zuurstof stress test  (voorheen Zuurstofvermogen)

De  latente zuurstof  stress test Koch-Eurolab is een van de meest belangrijke parameters voor bodemvruchtbaarheid en dus voor plantengroei.. Traditioneel werd in de groenvoorziening veelal volstaan met analyses van  organische stof, pH, fosfaat, kali, magnesium en soms stikstof. Hiermee wordt een van de belangrijkste bodemkenmerken overgeslagen, namelijk de zuurstofhuishouding. De stress test gaat na of tijdens net wat vochtiger omstandigheden dan normaal de zuurstofhuishouding normaal blijft of dat er letterlijk een biochemische kortsluiting optreedt waarbij binnen enkele dagen wortels schade oplopen die pas na enige tijd zich vaak bovengronds gaan tonen. Een aanleg van een tuin, bomenrij etc. etc. kan alleen verantwoord plaatsvinden indien de stress test aangeeft dat de bodem stabiel blijft. (waarden boven 225)

Latente zuurstofstress wordt langzaam opgebouwd door bijv.: 
 - wateroverlast en verdichting van de grond (ook die in het verleden)
 - inwerken van organische mest / stalmest / compost / plantenresten
 - onjuiste bodembewerking, (frezen, bodembewerking onder natte omstandigheden)
 - het in depot houden van grondpartijen
en vooral een combinatie van bovenstaande punten.

Als er eenmaal een situatie is ontstaan waarbij de bodem (latente) zuurstofstress heeft, en er mede daardoor ook slecht bodemleven is ontstaan, is dit niet met een goede spitbeurt even snel op te lossen. Afhankelijk van de ernst van de afwijking en de oorzaak ervan kan het – nadat het advies van ons is uitgevoerd – toch nog 1-3 jaar duren voordat de bodem weer in een acceptabele conditie komt waarbij planten geen schade meer oplopen door tijdelijk zuurstofgebrek.

Ook ondergrond testen op (latente) zuurstofstress
Vooral bij projecten waarbij in het verleden diepere bodembewerking heeft plaatsgevonden of de teeltlaag erg dik is, is het raadzaam om bij een geconstateerd  laag zuurstofvermogen in de bovengrond, ook in de lagen er onder een grondmonster(s) te nemen om deze te laten testen op het zuurstofvermogen (bijvoorbeeld via het kleinere “first risk”-pakket). Wanneer het zuurstofvermogen en/of het aantal sulfidevormers in de ondergrond ook te hoog blijkt te zijn, is er sprake van een lastige  situatie. Verbetering van de zuurstofhuishouding in onderlagen kan  (zonder gronduitwisseling)  alleen na de juiste maatregelen binnen 5-10 jaar worden verbeterd.

“Tijdelijk” zuurstofgebrek
Door het bepalen van een bepaalde fractie van het in de bodem aanwezige mangaan, het “opneembaar” mangaan, kunnen we zien of er op dat moment voldoende zuurstof in de grond werkzaam is. Voor meer informatie over mangaan en zuurstofhuishouding zie: artikel over mangaan. 

Verhouding tussen ammonium en nitraat
Ook de verhouding tussen ammonium- en nitraatstikstof is een indicator voor de aanwezigheid van zuurstof. Vaak laat een tijdelijk of een permanent zuurstofgebrek een hoger ammoniumstikstof-gehalte en een lager aandeel nitraatstikstofgehalte zien. Dit geldt uiteraard niet wanneer in de laatste vier weken een bemesting met ammoniummeststoffen heeft  plaatsgevonden. In de winter is vaak door uitspoeling van nitraat het ammoniumgehalte in de bodem hoger dan het nitraatgehalte. Dit heeft dan niets met zuurstof-tekort te maken.

Globale bepalingsmethodiek
In ons laboratorium bepalen wij door een combinatie van chemische en microbiologische technieken de latente zuurstofstress van de bodem voor wat betreft zuurstof. Deze test heet:  de "Koch zuurstof stress test " (tot in 2014 "" zuurstofvermogen").

Globale waarderingscijfers (kan per bodem iets verschillen)
vrijwel altijd groeiproblemen en uitval  bij waarden beneden  75
veelal groeiproblemen                                                             75-150
kans op groeiproblemen                                                          150-200
overgevoeligheid voor organische meststoffen                        200-235  
optimale waarde                                                                       275-325
te hoog (te weinig bodemactiviteiten)                                        > 350

Een bodem met latente zuurstof stress en organische bemesting
Bij een slechte zuurstof strest test uitslag of een ruim aandeel sulfidevormende bacteriën moet men voorzichtig zijn met het doseren van organisch materiaal. Vaak is het dan beter om gedurende de eerste jaren wat meer minerale meststoffen te ge­bruiken en wat minder organische meststoffen. Veelal werkt de organische mest onvoldoende, waardoor toch nog slechte groei ontstaat. Vooral het inwerken van vers organisch materiaal, vraagt om een ruim aanbod van zuurstof en kan daardoor het zuurstofvermogen van de grond verder verlagen.

Wat is latente zuurstofstress
Water is een verbindend medium. In water lossen stoffen op, waardoor ze kunnen reageren met andere stoffen. De bodem is (onder meer)een grote verzameling van organismen en van biochemische stoffen. In een normaal bevochtigde grond lopen processen rustig. Zodra er meer water tussen de bodemdeeltjes komt, bijvoorbeeld na felle dan wel aanhoudende regen, kunnen bacteriën vrijer bewegen door de grond, en kunnen latente zuurstof vragende processen in de bodem "wakker" worden. De aerobe bacteriën kunnen nu ineens bijna overal bij, vinden meer voeding, breiden snel uit en gaan meer zuurstof verbruiken. Feitelijk leidt dit tot een soort "kortsluiting". Een gezonde bodem (die de stress-test goed doorkomt) zijn er minder latente processen, en treedt er geen zuurstof stress op.  

Wat te doen in een reeds bestaande aanplant met latente zuurstof stress om problemen te voorkomen.
Door bijvoorbeeld een plantbed op afschot te leggen en het water zijdelings af te laten vloeien in plaats van DOOR de grond van het plantbed te laten zinken, wordt deels voorkomen dat er zuurstofstress gaat ontstaan. Verder de ondergrond voldoende los houden en wateroverlast ook door grondwater voorkomen (indien van toepassing).

Tijdelijke aanleg bij oplossen zuurstofproblemen
Bij een (her)aanleg van een project kan dit betekenen dat gedurende de aanbevolen wachttijd  – om de tuin definitief aan te leggen – een tijdelijke inrichting wordt gerealiseerd. Dit kan door éénjarigen aan te planten. Door nu naast de overige aanwijzingen uit het advies twee maal per jaar een spitbeurt toe te passen op de grond kan de bodem langzaam genezen en de processen in de bodem normaliseren. Hierna is dan aanleg mogelijk. Door in de tussentijd wel éénjarigen te verbouwen wordt de grond beworteld. De aanwezigheid van organismen in de bodem is rond wortels van planten vele malen hoger dan in onbewortelde grond. Daarom is het goed doorworteld zijn van de bodem belangrijk voor een goed bodemleven. Door al dit leven dat zich een weg door de grond baant, wordt de structuur ook beter.

Misverstanden:

voorbeeld 1: "Een bodemluchtanalyse in het veld of een redox analyse geeft aan dat er voldoende zuurstof in de bodemlucht aanwezig is toch geeft de Koch-Eurolab bodemanalyse aan dat er latente zuurstof stress aanwezig is"
Deze bodemlucht analyse geeft maar een tijdelijk inzicht in een DEEL van de zuurstofhuishouding. Indien de bodemprocessen instabiel zijn, kan dit betekenen dat een plant op dat moment voldoende zuurstof heeft, maar dat wanneer de grond door aanhoudende regen wat vochtiger is geworden, alsnog een tijdelijke extreem lage zuurstofbeschikbaarheid optreedt. Tijdens deze zuurstofstress worden de meeste plantenwortels beschadigd.

voorbeeld 2: "Een bodem die last heeft van zuurstof stress heeft moet vertroeteld worden met bio meststoffen". 
Stalmest e.d.  In de regel niet, dit gooit alleen maar meer olie op het vuur. Diverse organische meststoffen kunnen hierdoor soms geen voedingsstoffen.

Voorbeeld 3: "Deze bodem heeft geen slechte structuur en toch komt die slecht uit de stress test"
Dit lijkt een tegenstelling, Toch is dit geen tegenstelling, er is ondanks de normale bodemstructuur toch nog steeds een latent risico op zuurstoftekort.

Laatst gewijzigd: 20/10/2015
Koch - Eurolab
Postbus 21
7400 AA DEVENTER
0570-502010
info@eurolab.nl
Sitemap
Bookmark deze pagina
© Copyright 1997-2016, Koch - Eurolab