Selenium / seleen in bodem en gewas

 

Selenium in het kort:

Selenium (ofwel seleen)

chem. symbool = Se

Te laag selenium in bodem problemen met weerstand en vruchtbaarheid
Te hoog

levert gezondheidsproblemen op.

te hoge gehaltes komen in Nederland, Belgie, Noord- Duitsland en Scandinavie weinig of niet voor.

Selenium bemesten via spoorelement mengmeststoffen en "kemistar zomer plus" en natriumselenaat
Selenium voederen Via Bolus, liksteen, mineralenmengsels
Betere opname door de plant bij: goede pH, ruim fosfaat en sulfaat (zwavel) en groede zuurstofhuishouding (zuurstofvermogen)
Slechtere opname door de plant bij lage pH, laag fosfaat en zwavel (Sulfaat), wateroverlast, slecht zuurstofvermogen, zeer hoog organische stof.
Selenium in de melkveehouderij:

Selenium is geen essentieel spoorelement voor plantengroei, maar wel voor mens en dier. Er is nog geen (officiele) adviesbasis voor het meten van seleen in de bodem en een daaraan gekoppeld bemestingsadvies. Momenteel wordt door ons een streefwaarde van 0.4 mg/kg als totaal Selenium aangehouden. In Nederland is overwegend sprake van een seleentekort. Seleniumtekorten bij vee komen vooral voor in de weide periode. Een tekort aan selenium heeft invloed op de vruchtbaarheid van het dier en verlaagt de weerstand. Pinken hebben hiervan verhoudingsgewijs het meeste last omdat zij vaak geen aanvullend voeder krijgen met selenium. Ook brengen pinken meestal langere tijd in de weide door.  Tekort komt voor bij rantsoenen die minder dan 100 microgram Selenium per kilo droge stof bevatten. Gras bevat gemiddeld 40 microgram seleen. Een tekort van een dier kan via bloedonderzoek worden vastgesteld.  Door de lagere weerstand bij seleentekort worden zwakkere kalveren geboren. Vaarzen kalven vaker af met mastitis en hebben een grotere kans om aan de nageboorte te blijven staan. De eerste snede gras bevat gemiddeld 2 x zoveel seleen als een volgende snede.

Wat is er direct aan te doen via de voeding:

Dieren kunnen extra selenium krijgen door selenium met eventueel andere mineralen via een bolus of een liksteen te verstrekken. Ook via het water of als droog mengsel is dosering mogelijk. Selenium dat wordt gegeven in de vorm van een anorganisch zout werkt veel minder effectief dan een organisch gebonden selenium.

Wat is er aan te doen via de bodem:

Er zijn diverse meststoffen waarin een mengsel van spoorelementen met Selenium zit. Een bemesting met bijvoorbeeld "kemistar zomer plus" bevat ook stikstof en natrium.

Selenium kan in de bodem in meerdere vormen aanwezig zijn. Sommige vormen zijn niet door de plant opneembaar.  Een slechte zuurstofhuishouding in de bodem zorgt er voor dat selenium juist in onopneembare vorm aanwezig is.  In ons standaard pakket bodem (A, B of C) kan worden vastgesteld hoe de zuurstofhuishouding is gesteld op uw percelen grond. Naast selenium wordt ook de werking van stikstof beperkt door een laag zuurstofvermogen. Ook een overmaat aan beschikbaar / actief ijzer legt seleen vast in voor de plant onoplosbare verbindingen, deze ijzervorm wordt ook in de bodemanalyse pakketten 1 en 2 onderzocht.  Op basis hiervan kan een beleid worden uitgevoerd dat het seleen opneembaar houdt of maakt in de bodem.

Bodemanalyse Seleen:

Als aanvulling op pakket bodem (A, B of C) is het seleengehalte te bepalen. Dit is het seleen dat middels koningswater is geëxtraheerd. De streefwaarde is afhankelijk van de grondsoort en ligt tussen de 0,5 en 1,0 mg seleen per kilo (droge) grond.

Seleen kan ook gevaarlijk zijn:

Selenium lijkt vooralsnog voor de plant zelf niet zo erg belangrijk, maar voor dieren en de mens een essentieel spoorelement. De afstand tussen een tekort en een overdosis ligt echter zeer dicht bij elkaar. Hierdoor is voorzichtigheid geboden met het bemesten en het toedienen van seleen aan de voeding.

Bij een goed met Selenium voorziene grond kan door een hoog fosfaat of sulfaatgehalte wel eens teveel seleen oplosbaar maken, doordat tot 90% van het seleen oplosbaar kan worden gemaakt door een ruime voorziening met sulfaat of fosfaat.  In Veengronden uit Groot Brittannie en Ierland, en minerale gronden in South Dakota (USA) en in Armenie kunnen gevaarlijk grote hoeveelheden in de bodem aanwezig zijn, resp van 135 tot 1.3 milligram Se per kilo droge grond, gemeten in een extractie waarbij het totaalgehalte na (zure) destructie van de organische stof wordt gemeten. Het gemiddelde gehalte wereldwijd ligt met deze zelfde methode op ongeveer 0.3 mg Se per kg droog bodemmateriaal. Selenaat wordt door de plant voor een belangrijk deel direct uit het bodemvocht gehaald. De relatie wateroplosbaar seleen met de opname door planten is zeer hoog.  Maar ook een deel van het geabsorbeerde selenaat is opneembaar. Seleen kan via regenwater worden aangevoerd. Het seleengehalte van regenwater staat in verband staat met kolenverbranding, vulkanische activiteit  en sommige industriele toepassingen waarbij selenium in de lucht kan komen.Seleen uit grondwater dat als drinkwater wordt gebruikt kan wanneer dit te hoog is een bedreiging voor het vee zijn. Dit seleen is na inname vrijwel in zijn geheel beschikbaar voor het dier.

Bodemscheikundige achtergronden van seleen:

Selenium (Se) is een scheikundig basiselement uit groep IV van het periodiek systeem. Seleen is in de natuur geologisch meer gekoppeld aan klei dan aan zand en kalk. In de bodem komt Seleen niet als seleenion los voor, maar is meestal in oxidevorm aanwezig (= seleniet). Selenium kan ook in gasvorm komen bij biologische processen, er wordt dan (CH3)2Se of (CH3)2Se2 gevormd. Na een bemesting met Selenium in de vorm van Seleniet blijft het seleniet niet lang opgelost in het bodemvocht, maar wordt grotendeels licht gebonden door organische stof of kleidelen in de bodem. Selenium spoelt daarom niet snel uit na een bemesting. Na vele jaren van bemestingsoverschot (meer bemesten dat dat er wordt opgenomen door de plant) kan het gehalte in de bodem toenemen.  Selenium is slecht voor de plant beschikbaar in veengronden en bodems met een slechte zuurstofhuishouding, hoge grondwaterstand, wateroverlast en op zure bodems.  Organische verbindingen en chelaten hebben een behoorlijke invloed op Selenium in de bodem

Tabel: De volgende seleenverbindingen komen in de bodem voor:

zuurstofhuishouding zuurgraad (pH) formule typering opneembaar voor planten
goed / hoog  rond 7 SeO4 2- selenaat ja
goed / hoog  < 2 HSeO4 - selenaat ja
matig  > 7 SeO3 2- seleniet ja
matig  < 7.3 HSeO3  - seleniet ja
slecht / laag  > 3.8 HSe - selenide slecht
slecht / laag  < 3.8 H2Se selenide slecht

 

Bodems met een hoog zoutgehalte kunnen ook een hoger selenium bevatten. Hoge fosfaat- en sulfaat (zwavel) gehaltes in de bodem verbetren de opname van selenium doordat selenaten beter oplosbaar zijn in het bodemvocht vanwege een lagere absorbtie aan het bodemcomplex van organische stof ijzerverbindingen en kleidelen. 

Seleen gehalte in gewassen:

Veelal is Seleen gekoppeld aan de aminozuren cysteine en methionine. Paddestoelen bevatten veelal veel seleen. (Boletus edulis rond 15 mg/kg !!, andere soorten tussen 0.2 en 4 mg /kg) 100 mikrogram (= 0,1 mg) per kilo in een rantsoen wordt als een streefhoeveelheid aangehouden.

 

Laatst gewijzigd: 06/04/2017
Koch - Eurolab
Postbus 21
7400 AA DEVENTER
0570-502010
info@eurolab.nl
Sitemap
Bookmark deze pagina
© Copyright 1997-2016, Koch - Eurolab